Veel historici staan huiverig tegenover het idee van wetten in de geschiedenis, maar sommige verschijnselen komen wel verdacht vaak voor. Neem de bekendheid van componisten. Figuren die tijdens hun leven bekend zijn, mede omdat ze inspelen op actuele mores, raken na hun dood in de vergetelheid, domweg omdat latere generaties andere wensen hebben. Natuurlijk zijn er tegenvoorbeelden te geven, zoals Verdi en Wagner, die sinds hun verschijning nooit buiten beeld zijn geweest. Maar de voorbeelden zijn legio, bijvoorbeeld FRANS COENEN (1826–1904), tijdens zijn leven zeer gevierd in eigen land, nu alleen nog voortlevend in de dikste encyclopedieën.
Wie zich verdiept in de Nederlandse muziek van de negentiende eeuw, ontkomt niet aan de clichés over deze periode. Nu denken velen dat de cultuur werd gedomineerd door Jan Salie, een weinig productief en vindingrijk karakter dat de ramen bij voorkeur dichthiield, tevreden was met zichzelf en inspiratie vooral putte uit de conventie en de traditie. Voor het eerst beschreven in fictie, maar zó herkenbaar dat hij uitgroeide tot een type dat de tijdgeest belichaamde. Echte creatieve figuren ontbreken. Nederland was muzikaal gesproken een provincie van Duitsland en de braafheid en zelfingenomenheid vierden hoogtij. Later zou men zeggen: Nederland had tussen Sweelinck en Diepenbrock geen componist voortgebracht van internationale allure. Wie tussen 1800 en 1900 hier componeerde, schreef muziek voor de gezeten burgerij: niet al te moeilijk om te spelen en niet al te avontuurlijk, zeker vergeleken met wat op dat moment in het buitenland geschreven werd. In hoeverre dat ook geldt voor Frans Coenen, is niet helemaal te zeggen, omdat bij een brand een zeer groot deel van zijn manuscripten verloren ging. Kijkt men naar zijn biografie, dan had hij een avontuurlijk leven.
01ARTISTIEK MILIEU
Coenen toonde al vroeg zijn grote talent en op zijn veertiende componeerde hij een mis, die nog jarenlang veelvuldig is uitgevoerd. Hij was opgeleid als violist en voltooide zijn studie in Duitsland, voor veel Nederlandse musici in die tijd een gebruikelijke stap. Minder gebruikelijk was dat hij vervolgens met voortreffelijke pianisten concertreizen maakte door Noord- en Zuid-Amerika. Het verblijf in Mexico inspireerde hem tot een compositie die ik helaas niet heb kunnen vinden.
Dit verhaal komt uit Luister nr. 799 · oktober 2026. Ontvang Luister acht keer per jaar thuis.
Abonneren op Luister