
Komende zomer zijn er in Stockholm twee opera’s uit de begintijd van het genre te genieten: Monteverdi’s L’incoronazione di Poppea en La liberazione di Ruggiero van Francesca Caccini. Het bijzondere van deze producties is dat ze worden uitgevoerd in de twee authentieke barokttheaters die de stad rijk is. Met Labrys Reizen kunt u de beide opera’s bezoeken. Aanleiding voor reisleider en muziekhistoricus Arthur van Dijk om eens te kijken hoeveel van dit soort operationele theaters er eigenlijk nog zijn.
Het moet voor Wilhelmina van Pruisen (1709-1758), de zus van Frederik de Grote, een enorme deceptie zijn geweest. Een voorgenomen huwelijk met de Engelse kroonprins had haar koningin van Engeland kunnen maken, maar de onderhandelingen liepen spaak. Vervolgens werd ze uitgehuwd aan een kunstzinnige neef in Bayreuth. Wilhelmina verhuist naar het stadje met indertijd zevenduizend inwoners en ontgoocheld beschrijft zij haar aankomst in het oude kasteel. Maar ze is vastbesloten er het beste van te maken. Net als haar muzikale broer bespeelt ze verschillende instrumenten en ze componeert. Door haar toedoen bezit Bayreuth nu een van de mooiste en best bewaarde baroktheaters ter wereld. Anders dan toen gebruikelijk bouwde ze het zogenoemde Markgräfliches Opernhaus in het centrum van de stad en niet als onderdeel van het paleis. De zaal, met een geweldige akoestiek vanwege al het hout, werd voornamelijk in de zomer gebruikt, vanwege de hoge stook- en verlichtingskosten. De kosten van het branden van de kaarsen bij een opvoering overtroffen de gages van de musici. Indirect heeft Bayreuth ook aan haar te danken dat Wagner er is neergestreken. Op zoek naar een theater voor zijn opera’s liet hij zijn oog vallen op het baroktheatertje, dat natuurlijk veel te klein was. Dan maar een eigen Festspielhaus gebouwd, dacht hij, want de omgeving van Bayreuth beviel hem wel. Na een grondige renovatie is het Markgräfliches Opernhaus in 2018 heropend en nu is er elke zomer een barokopera geprogrammeerd. Wie wil zien hoe professioneel men er te werk gaat, kan op YouTube een opname van Händels Flavio bekijken uit 2023, een productie die onlangs met de fenomenale Julia Lezhneva ook in de Zaterdagmatinee te beluisteren viel.

01Droogruimte voor hop
Gelukkig zijn er de afgelopen eeuw meer theaters uit de achttiende eeuw gerestaureerd en worden deze pareltjes ingezet voor operaproducties. In veel gevallen zijn ook de oorspronkelijke theatermachinerieën bewaard gebleven of zorgvuldig nagebouwd. Ook al vergapen we ons tegenwoordig aan de fabelachtige technische hoogstandjes bij de Nationale Opera aan de Amstel, toch blijven we ontvankelijk voor het aandoenlijke, traditionele coulissentheater, met zijn gefiguurzaagde bosschages en bergen, met heen en weer bewegende golfjes en door zangers gedragen bootjes, en met zijn artificiële donder en bliksem. Theatermakers waren in hun tijd met de beschikbare technische middelen even vindingrijk als die van nu.
Dit verhaal komt uit Luister nr. 796 · mei 2026. Ontvang Luister acht keer per jaar thuis.
Abonneren op Luister