Sheherazade op de plaat in 3 varianten: van Beecham in 1957 tot Gergiev in 2002

Een soloviool die vertelt, hoog en alleen, terwijl het orkest luistert. Wie dat één keer heeft gehoord, herkent het overal. Sheherazade van Rimski-Korsakov klinkt op zaterdag 31 oktober 2026 in de NTR ZaterdagMatinee in Het Concertgebouw, en wie zich wil voorbereiden, heeft keus te over. Hieronder staan drie opnames uit drie tijdperken van de opnametechniek, elk met orkest, dirigent, jaar en label. Een rangorde is het niet.

01Waarom zijn er zoveel opnames van Sheherazade?

Het stuk is gemaakt om een orkest te laten schitteren. Sheherazade is een symfonische suite naar de sprookjes van Duizend-en-een-nacht, met het opusnummer 35. Het is een raamvertelling: de vertelster houdt de sultan in haar ban, en de componist doet met oriëntaalse sferen hetzelfde met de luisteraar, zoals Het Concertgebouw het in zijn toelichting omschrijft.

Die opzet vraagt veel van solisten binnen het orkest, de concertmeester voorop. Voor platenmaatschappijen was het daarom steeds weer een geschikt stuk om te laten horen wat een nieuwe opnametechniek kon. Dat verklaart waarom oudere opnames nog altijd opnieuw worden uitgebracht.

02Beecham en het Royal Philharmonic Orchestra (1957)

Sir Thomas Beecham nam Sheherazade in 1957 op met het Royal Philharmonic Orchestra. Recensent Ian Lace rekent haar op MusicWeb International tot de gevierde opnames van het werk. Volgens dezelfde bespreking is ze in het Verenigd Koninkrijk opnieuw uitgebracht op een budgetlabel van HMV.

Dit is de oudste van de drie. Wie wil horen hoe het stuk in de jaren vijftig werd gespeeld, begint hier.

03Reiner en het Chicago Symphony Orchestra (1960)

Fritz Reiner nam het werk op 8 februari 1960 op in Orchestra Hall in Chicago, met het Chicago Symphony Orchestra. De plaat verscheen bij RCA Victor Red Seal onder nummer LSC 2446. De opname is later heruitgebracht op sacd, samen met Reiners opname van Stravinsky's Le chant du rossignol uit 1956.

Die soloviool komt in het stuk steeds terug. Na drie opnames weet je precies wanneer.

Die heruitgave zegt iets over de status van de opname bij verzamelaars van geluid. Meer dan zestig jaar na dato wordt de band nog steeds opnieuw overgezet.

04Gergiev en het Kirov Orkest (2002)

De jongste van de drie komt uit Sint-Petersburg. Valery Gergiev nam Sheherazade op met het Kirov Orkest in het Mariinski Theater, onder concertomstandigheden maar zonder publiek. Het album verscheen bij Philips onder nummer 470 840-2 en werd in 2002 besproken in Gramophone. In de catalogus van Deutsche Grammophon staat een latere uitgave onder het label Decca.

Hier hoor je een orkest uit het land van de componist.

05En het Concertgebouworkest?

Wie een Nederlandse uitvoering zoekt, komt uit bij Kirill Kondrashin. Hij nam Sheherazade voor Philips op met het Concertgebouworkest, met concertmeester Herman Krebbers als soloviolist. Over het opnamejaar zijn de bronnen die wij raadpleegden niet eenduidig. Daarom staat deze opname hier wel genoemd, maar niet tussen de drie.

06Hoe kies je?

Dat hangt af van wat je wilt horen. Gaat het je om de klank van een orkest uit de jaren vijftig en zestig, neem dan Beecham of Reiner. Wil je de jongste opname, dan ligt Gergiev voor de hand. Luister bij elke opname eerst naar de openingsminuten en naar de soloviool. Daar verschillen de uitvoeringen het duidelijkst van karakter.

Een goede opname vervangt het concert niet. Ze maakt het wel rijker: wie het stuk kent, hoort op 31 oktober wat het Radio Filharmonisch Orkest en dirigent Elena Schwarz anders doen. Meer Russische orkestmuziek op cd bespraken we eerder in onze recensie van Russian Light, met werk van onder anderen Rimski-Korsakov.