
De Hongaarse componist Györgi Kurtág, begin dit jaar honderd geworden, is een dankbare aanleiding voor een tekst over vele onderwerpen: de relatie tussen persoonlijkheid en context, inspiratie en verwerking, traditie en avant-garde, tekst en muziek plus componist en vertolker.
Ook al is Györgi Kurtág nu honderd, zijn oeuvre is klein. Hij was van meet af aan en is nog steeds een trage werker en een fijnslijper. Daarnaast is hij een laatbloeier. Het duurde jaren voordat hij als componist wist wat hij wilde - en daarna duurde het nog enige tijd voordat hij in staat was die persoonlijkheid tot tevredenheid vorm te geven. Hij studeerde aan het conservatorium van Boedapest en had zoals alle Hongaarse componisten na 1945 te maken met artistieke voorschriften van hogerhand. Concreet betekende dit een neoclassicistische stijl gelardeerd met sentiment, bombast en elementen uit de volksmuziek. Bartók werd opgehemeld om zijn inzet voor de volksmuziek, terwijl zijn moderne kant werd genegeerd. Kurtág kon weinig met deze richtlijnen en componeerde ook weinig, ook al omschreef hij jaren later Bartók als ‘mijn moedertaal’. Wat hij destijds schreef, beviel hem niet goed en het meeste ervan vernietigde hij. Tot de weinige bewaard gebleven stukken behoort een Altvioolconcert, ooit prachtig opgenomen voor ECM door Kim Kashkashian met het Radio Kamerorkest onder leiding van Peter Eötvös. Men hoort de sporen van Bartók in melodische gebaren en ontdekt dat hij meer bezig is met lange lijnen dan met de expressie van details.
Kort na de Hongaarse opstand van 1956 vertrok Kurtág naar Parijs om lessen te volgen bij Milhaud en Messiaen. Het meeste leerde hij daar echter van de psychiater Marianne Stein: als je creatief vastzit, begin dan met een klein idee en werk van daaruit. Die raad zou hij gedeeltelijk opvolgen. Hij begon inderdaad met een klein idee, maar hield het vaak hierbij. In de jaren na deze tip ontstonden diverse werken en cycli van werken die men het beste kan omschrijven als muzikale oneliners. Als hij hierbij al ergens een voorbeeld aan nam, dan aan de werken die Webern rond 1910 schreef toen hij niet meer tonaal schreef maar nog niet dodecafonisch (kort gezegd zijn opus 5 tot en met 16). Wat Schönberg schreef over deze stukken, geldt ook voor Kurtágs korte schepsels. ‘Elke blik is stof voor een gedicht, elke zucht stof voor een roman. Maar een roman uitdrukken met een enkel gebaar en geluk, tot zo’n concentratie is slechts hij in staat die het omgekeerd evenredig aan kleinzieligheid ontbreekt.’
Uit dezelfde editie
Luister 797 · juli 2026
Overig

Overig · Uitgaan: concerttips juli-augustus 2026
Stad op Poolse palen

Overig · Beethoven – Pianotrio nr. 7 in Bes, opus 97 ‘Erzherzog’
Zielsverwantschappen

Overig · Ignace Bossuyt, Bach dag na dag
Een mooie dag met Bach

Overig · Rens Tienstra: Engelenspel, middeleeuwse topstukken en hun muzikale metgezellen
Eenheid van kunsten

Overig · Mozart: Don Giovanni; Wagner: Parsifal
Archetypisch oermodel

Overig · Laagvermogen versterkers en hoogrendementsluidsprekers
Laag vermogen, hoog rendement
Portret

Portret · Maja Bogdanović, cello
Ingetogen schoonheid en gecontroleerde wildheid

Portret · Mahan Esfahani, Bach
De sociale revolutie van Bach
Interview

Interview · Mario Brunello, Stresa Festival
De natuur als bron van kunst

Interview · Olivia Vermeulen en Jan Philip Schulze
Liefde op het eerste gezicht

Interview · Harriet Krijgh, cello
Worldpride, catwalk en het orkest van de toekomst
Achtergrond

Achtergrond · Het Colofon, Walter Jansen
Tweedehands klassiek

Achtergrond · Dionysis Grammenos, Orchestre Visionnaire
Het orkest van de toekomst

Achtergrond · Amsterdam Sinfonietta, Candida Thompson, Opus 1 Ball
Catwalk, ballroomscene en klassieke muziek

Achtergrond · Anastasia Kobekina, Edward Elgar, Celloconcert
Afscheid van een verdwenen wereld

Achtergrond · Györgi Kurtág
Een honderdjarige laatbloeier

Achtergrond · Jared Sacks, Channel Classics
Een fenomenaal 'gebrek aan kennis'
Recensies
Recensies (48)

Recensies · Léon Honnoré, Gabriel Fauré, Henri Büsser, George Enescu, César Franck
Alto Appassionato

Recensies · Tomas Carapella, Cataldo Amodei, Sigismondo d'India, Santiago de Murcia, Alessandro Scarlatti
Amore Sicilano

Recensies · George Gershwin, Aaron Copland, Richard Rodgers
An American Dream? Werken van Gershwin, Copland en Rodgers

Recensies · Juan Crisóstomo de Arriaga
Arriaga: Strijkkwartet nr. 1, 2 en 3

Recensies · Johann Sebastian Bach
Bach: Lutherse Missen BWV 233-236

Recensies · Johann Sebastian Bach
Bach: Orgelwerken

Recensies · Johann Sebastian Bach
Bach: Sonatas for Viola da Gamba (BWV 1027-1028-1029)

Recensies · Ludwig van Beethoven, Béla Bartók
Beethoven: The Last Three Sonatas

Recensies · Bernard Herrmann, Nino Rota, John Corigliano, Mansurian, Devreese, Ennio Morricone
Beyond Vertigo

Recensies · Johannes Brahms
Brahms: Complete Works for Viola Vol. 2

Recensies · Benjamin Britten
Britten: Les Illuminations and other works

Recensies · Paul Büttner
Büttner: Symphonien Nr. 3 & 4

Recensies · Francesco Cavalli
Cavalli: Hymns, Psalms and Song

Recensies · Francesco Cavalli
Cavalli: La Calisto

Recensies · Ernest Chausson
Chausson: Concert voor viool, piano en strijkkwartet, Poème

Recensies · Castérède, Daniel Lesur, Jolivet
Couleurs de France

Recensies · Giaches de Wert
De Wert: Nono libro de madrigali

Recensies · Madeleine Dring
Dring: Through the Centuries: Songs of Madeleine Dring

Recensies · Thomas Adès, Jörg Widmann, Unsuk Chin, Aftab Darvishi
East Meets West – Darvishi, Chin, Widmann, Adès

Recensies · Alfred Schnittke, Andrzej Panufnik, Ivan Wyschnegradsky, Eugène Ysaÿe, Franz Schubert
Exile

Recensies · Alexander Glazunov
Glazunov: Complete String Quartets, Vol. 1

Recensies · Daniel van Goens
Goens: Werken voor cello en piano

Recensies · Osvaldo Golijov, Pēteris Vasks
Golijov, Vasks: The dreams and prayers of Isaac the Blind; Strijkkwartet nr. 6

Recensies · Georg Friedrich Händel
Händel: Theodora

Recensies · Joseph Haydn
Haydn: Baryton Trio’s Hob. XI

Recensies · Joseph Haydn
Haydn: Strijkkwartetten op. 1 nrs. 1-6

Recensies
Hearth

Recensies · Bohuslav Martinu
Martinu: Chamber music 1937-1945

Recensies · Johannes Brahms, Robert Schumann, Jeths, Wantenaar
O, een lyrisch intermezzo

Recensies · George Onslow
Onslow: Strijkkwintetten nr. 14 in F – nr. 24 in D

Recensies · Richard Strauss, Robert Schumann, Fanny Hensel, Johannes Brahms
Ophelia, Ophelia!

Recensies · Giovanni Paisiello
Paisiello: La finta amante

Recensies · Giacomo Puccini
Puccini: Orchestral Works

Recensies · Sergei Rachmaninov
Rachmaninov: Morceaux de Fantaisie, Morceaux de Salon, Three Nocturnes, Four Pieces

Recensies · Richard Strauss
Richard Strauss: Elektra

Recensies · Tielman Susato
Salve Susato

Recensies · Alfred Schnittke
Schnittke: Sacred Music

Recensies · Franz Schubert
Schubert: Arpeggione Sonate, Strijkkwintet in C, elf liederarrangementen

Recensies · Franz Schubert
Schubert: Hoffnung. Liederen geschreven in 1826

Recensies · Franz Schubert
Schubert: Octet in F D 805

Recensies · Jean Sibelius
Sibelius: Vioolconcert, Lemminkäinen Suite

Recensies · Dmitri Sjostakovitsj
Sjostakovitsj: Symfonie nr. 6, nr. 9

Recensies · Igor Stravinsky
Stravinsky: Piano music

Recensies · Johann Sebastian Bach, Richard Strauss, Alexander Glazunov
Under the radar: werken van Bach, Strauss, Glazunov

Recensies · Thomas Adès, Harrison Birtwistle, James Dillon
Vesper

Recensies · Louis Vierne
Vierne: 24 Pièces en style libre op. 31

Recensies · Vukosavljevic
Vukosavljevic: A mind in the heart

Recensies · Richard Wagner, Henk de Vlieger
Wagner: The Ring – An Orchestral Adventure
Column

Column · Harry-Imre Dijkstra over klassieke muziek, AZC-protesten en senioren
Uitgespeeld
Dit verhaal komt uit Luister nr. 797 · juli 2026. Ontvang Luister acht keer per jaar thuis.
Abonneren op Luister