Portret van componist Györgi Kurtág
Alle artikelen
AchtergrondPremium · uit het magazine

Een honderdjarige laatbloeier

Tekst: Emanuel OverbeekeLuister nr. 797 · juli 2026 2 min leestijd

De Hongaarse componist Györgi Kurtág, begin dit jaar honderd geworden, is een dankbare aanleiding voor een tekst over vele onderwerpen: de relatie tussen persoonlijkheid en context, inspiratie en verwerking, traditie en avant-garde, tekst en muziek plus componist en vertolker.

Ook al is Györgi Kurtág nu honderd, zijn oeuvre is klein. Hij was van meet af aan en is nog steeds een trage werker en een fijnslijper. Daarnaast is hij een laatbloeier. Het duurde jaren voordat hij als componist wist wat hij wilde - en daarna duurde het nog enige tijd voordat hij in staat was die persoonlijkheid tot tevredenheid vorm te geven. Hij studeerde aan het conservatorium van Boedapest en had zoals alle Hongaarse componisten na 1945 te maken met artistieke voorschriften van hogerhand. Concreet betekende dit een neoclassicistische stijl gelardeerd met sentiment, bombast en elementen uit de volksmuziek. Bartók werd opgehemeld om zijn inzet voor de volksmuziek, terwijl zijn moderne kant werd genegeerd. Kurtág kon weinig met deze richtlijnen en componeerde ook weinig, ook al omschreef hij jaren later Bartók als ‘mijn moedertaal’. Wat hij destijds schreef, beviel hem niet goed en het meeste ervan vernietigde hij. Tot de weinige bewaard gebleven stukken behoort een Altvioolconcert, ooit prachtig opgenomen voor ECM door Kim Kashkashian met het Radio Kamerorkest onder leiding van Peter Eötvös. Men hoort de sporen van Bartók in melodische gebaren en ontdekt dat hij meer bezig is met lange lijnen dan met de expressie van details.

Kort na de Hongaarse opstand van 1956 vertrok Kurtág naar Parijs om lessen te volgen bij Milhaud en Messiaen. Het meeste leerde hij daar echter van de psychiater Marianne Stein: als je creatief vastzit, begin dan met een klein idee en werk van daaruit. Die raad zou hij gedeeltelijk opvolgen. Hij begon inderdaad met een klein idee, maar hield het vaak hierbij. In de jaren na deze tip ontstonden diverse werken en cycli van werken die men het beste kan omschrijven als muzikale oneliners. Als hij hierbij al ergens een voorbeeld aan nam, dan aan de werken die Webern rond 1910 schreef toen hij niet meer tonaal schreef maar nog niet dodecafonisch (kort gezegd zijn opus 5 tot en met 16). Wat Schönberg schreef over deze stukken, geldt ook voor Kurtágs korte schepsels. ‘Elke blik is stof voor een gedicht, elke zucht stof voor een roman. Maar een roman uitdrukken met een enkel gebaar en geluk, tot zo’n concentratie is slechts hij in staat die het omgekeerd evenredig aan kleinzieligheid ontbreekt.’

Uit dezelfde editie

Luister 797 · juli 2026

Overig

Concertfoto bij de Uitgaan-agenda van juli en augustus 2026

Overig · Uitgaan: concerttips juli-augustus 2026

Stad op Poolse palen

Schilderij van Ludwig van Beethoven door Joseph Willibrord Mähler

Overig · Beethoven – Pianotrio nr. 7 in Bes, opus 97 ‘Erzherzog’

Zielsverwantschappen

Omslag van het boek Bach dag na dag van Ignace Bossuyt

Overig · Ignace Bossuyt, Bach dag na dag

Een mooie dag met Bach

Omslag van het boek Engelenspel van Rens Tienstra over middeleeuwse kunst en muziek

Overig · Rens Tienstra: Engelenspel, middeleeuwse topstukken en hun muzikale metgezellen

Eenheid van kunsten

Omslag van Operatheek 9 over Mozarts Don Giovanni

Overig · Mozart: Don Giovanni; Wagner: Parsifal

Archetypisch oermodel

De Triangle Esprit Australe luidspreker met een gevoeligheid van 92,5 dB

Overig · Laagvermogen versterkers en hoogrendementsluidsprekers

Laag vermogen, hoog rendement

Portret

Celliste Maja Bogdanović met haar cello

Portret · Maja Bogdanović, cello

Ingetogen schoonheid en gecontroleerde wildheid

Mahan Esfahani, Bach

Portret · Mahan Esfahani, Bach

De sociale revolutie van Bach

Interview

Mario Brunello, Stresa Festival

Interview · Mario Brunello, Stresa Festival

De natuur als bron van kunst

Mezzosopraan Olivia Vermeulen en pianist Jan Philip Schulze over hun album In Heaven

Interview · Olivia Vermeulen en Jan Philip Schulze

Liefde op het eerste gezicht

Cellist Harriet Krijgh met haar cello

Interview · Harriet Krijgh, cello

Worldpride, catwalk en het orkest van de toekomst

Achtergrond

Walter Jansen, medeoprichter van boekhandel Het Colofon in Arnhem

Achtergrond · Het Colofon, Walter Jansen

Tweedehands klassiek

Dirigent Dionysis Grammenos, oprichter van het Orchestre Visionnaire

Achtergrond · Dionysis Grammenos, Orchestre Visionnaire

Het orkest van de toekomst

Candida Thompson, violiste en artistiek leider van Amsterdam Sinfonietta

Achtergrond · Amsterdam Sinfonietta, Candida Thompson, Opus 1 Ball

Catwalk, ballroomscene en klassieke muziek

Celliste Anastasia Kobekina, die Elgars Celloconcert speelt

Achtergrond · Anastasia Kobekina, Edward Elgar, Celloconcert

Afscheid van een verdwenen wereld

Portret van componist Györgi Kurtág

Achtergrond · Györgi Kurtág

Een honderdjarige laatbloeier

Hoornist Jared Sacks, oprichter van het cd-label Channel Classics

Achtergrond · Jared Sacks, Channel Classics

Een fenomenaal 'gebrek aan kennis'

Recensies

Recensies (48)
Hoes van Alto Appassionato

Recensies · Léon Honnoré, Gabriel Fauré, Henri Büsser, George Enescu, César Franck

Alto Appassionato

Hoes van Amore Sicilano

Recensies · Tomas Carapella, Cataldo Amodei, Sigismondo d'India, Santiago de Murcia, Alessandro Scarlatti

Amore Sicilano

Hoes van An American Dream? Werken van Gershwin, Copland en Rodgers

Recensies · George Gershwin, Aaron Copland, Richard Rodgers

An American Dream? Werken van Gershwin, Copland en Rodgers

Hoes van Arriaga: Strijkkwartet nr. 1, 2 en 3

Recensies · Juan Crisóstomo de Arriaga

Arriaga: Strijkkwartet nr. 1, 2 en 3

Hoes van Bach: Lutherse Missen BWV 233-236

Recensies · Johann Sebastian Bach

Bach: Lutherse Missen BWV 233-236

Hoes van Bach: Orgelwerken

Recensies · Johann Sebastian Bach

Bach: Orgelwerken

Hoes van Bach: Sonatas for Viola da Gamba (BWV 1027-1028-1029)

Recensies · Johann Sebastian Bach

Bach: Sonatas for Viola da Gamba (BWV 1027-1028-1029)

Hoes van Beethoven: The Last Three Sonatas

Recensies · Ludwig van Beethoven, Béla Bartók

Beethoven: The Last Three Sonatas

Hoes van Beyond Vertigo

Recensies · Bernard Herrmann, Nino Rota, John Corigliano, Mansurian, Devreese, Ennio Morricone

Beyond Vertigo

Hoes van Brahms: Complete Works for Viola Vol. 2

Recensies · Johannes Brahms

Brahms: Complete Works for Viola Vol. 2

Hoes van Britten: Les Illuminations and other works

Recensies · Benjamin Britten

Britten: Les Illuminations and other works

Hoes van Büttner: Symphonien Nr. 3 & 4

Recensies · Paul Büttner

Büttner: Symphonien Nr. 3 & 4

Hoes van Cavalli: Hymns, Psalms and Song

Recensies · Francesco Cavalli

Cavalli: Hymns, Psalms and Song

Hoes van Cavalli: La Calisto

Recensies · Francesco Cavalli

Cavalli: La Calisto

Hoes van Chausson: Concert voor viool, piano en strijkkwartet, Poème

Recensies · Ernest Chausson

Chausson: Concert voor viool, piano en strijkkwartet, Poème

Hoes van Couleurs de France

Recensies · Castérède, Daniel Lesur, Jolivet

Couleurs de France

Hoes van De Wert: Nono libro de madrigali

Recensies · Giaches de Wert

De Wert: Nono libro de madrigali

Hoes van Dring: Through the Centuries: Songs of Madeleine Dring

Recensies · Madeleine Dring

Dring: Through the Centuries: Songs of Madeleine Dring

Hoes van East Meets West – Darvishi, Chin, Widmann, Adès

Recensies · Thomas Adès, Jörg Widmann, Unsuk Chin, Aftab Darvishi

East Meets West – Darvishi, Chin, Widmann, Adès

Hoes van Exile

Recensies · Alfred Schnittke, Andrzej Panufnik, Ivan Wyschnegradsky, Eugène Ysaÿe, Franz Schubert

Exile

Hoes van Glazunov: Complete String Quartets, Vol. 1

Recensies · Alexander Glazunov

Glazunov: Complete String Quartets, Vol. 1

Hoes van Goens: Werken voor cello en piano

Recensies · Daniel van Goens

Goens: Werken voor cello en piano

Hoes van Golijov, Vasks: The dreams and prayers of Isaac the Blind; Strijkkwartet nr. 6

Recensies · Osvaldo Golijov, Pēteris Vasks

Golijov, Vasks: The dreams and prayers of Isaac the Blind; Strijkkwartet nr. 6

Hoes van Händel: Theodora

Recensies · Georg Friedrich Händel

Händel: Theodora

Hoes van Haydn: Baryton Trio’s Hob. XI

Recensies · Joseph Haydn

Haydn: Baryton Trio’s Hob. XI

Hoes van Haydn: Strijkkwartetten op. 1 nrs. 1-6

Recensies · Joseph Haydn

Haydn: Strijkkwartetten op. 1 nrs. 1-6

Hoes van Hearth

Recensies

Hearth

Hoes van Martinu: Chamber music 1937-1945

Recensies · Bohuslav Martinu

Martinu: Chamber music 1937-1945

Hoes van O, een lyrisch intermezzo

Recensies · Johannes Brahms, Robert Schumann, Jeths, Wantenaar

O, een lyrisch intermezzo

Hoes van Onslow: Strijkkwintetten nr. 14 in F – nr. 24 in D

Recensies · George Onslow

Onslow: Strijkkwintetten nr. 14 in F – nr. 24 in D

Hoes van Ophelia, Ophelia!

Recensies · Richard Strauss, Robert Schumann, Fanny Hensel, Johannes Brahms

Ophelia, Ophelia!

Hoes van Paisiello: La finta amante

Recensies · Giovanni Paisiello

Paisiello: La finta amante

Hoes van Puccini: Orchestral Works

Recensies · Giacomo Puccini

Puccini: Orchestral Works

Hoes van Rachmaninov: Morceaux de Fantaisie, Morceaux de Salon, Three Nocturnes, Four Pieces

Recensies · Sergei Rachmaninov

Rachmaninov: Morceaux de Fantaisie, Morceaux de Salon, Three Nocturnes, Four Pieces

Hoes van Richard Strauss: Elektra

Recensies · Richard Strauss

Richard Strauss: Elektra

Hoes van Salve Susato

Recensies · Tielman Susato

Salve Susato

Hoes van Schnittke: Sacred Music

Recensies · Alfred Schnittke

Schnittke: Sacred Music

Hoes van Schubert: Arpeggione Sonate, Strijkkwintet in C, elf liederarrangementen

Recensies · Franz Schubert

Schubert: Arpeggione Sonate, Strijkkwintet in C, elf liederarrangementen

Hoes van Schubert: Hoffnung. Liederen geschreven in 1826

Recensies · Franz Schubert

Schubert: Hoffnung. Liederen geschreven in 1826

Hoes van Schubert: Octet in F D 805

Recensies · Franz Schubert

Schubert: Octet in F D 805

Hoes van Sibelius: Vioolconcert, Lemminkäinen Suite

Recensies · Jean Sibelius

Sibelius: Vioolconcert, Lemminkäinen Suite

Hoes van Sjostakovitsj: Symfonie nr. 6, nr. 9

Recensies · Dmitri Sjostakovitsj

Sjostakovitsj: Symfonie nr. 6, nr. 9

Hoes van Stravinsky: Piano music

Recensies · Igor Stravinsky

Stravinsky: Piano music

Hoes van Under the radar: werken van Bach, Strauss, Glazunov

Recensies · Johann Sebastian Bach, Richard Strauss, Alexander Glazunov

Under the radar: werken van Bach, Strauss, Glazunov

Hoes van Vesper

Recensies · Thomas Adès, Harrison Birtwistle, James Dillon

Vesper

Hoes van Vierne: 24 Pièces en style libre op. 31

Recensies · Louis Vierne

Vierne: 24 Pièces en style libre op. 31

Hoes van Vukosavljevic: A mind in the heart

Recensies · Vukosavljevic

Vukosavljevic: A mind in the heart

Hoes van Wagner: The Ring – An Orchestral Adventure

Recensies · Richard Wagner, Henk de Vlieger

Wagner: The Ring – An Orchestral Adventure

Column

Oudere musici op het podium van een concertzaal

Column · Harry-Imre Dijkstra over klassieke muziek, AZC-protesten en senioren

Uitgespeeld

Lees de hele editie: word abonnee

Deel dit verhaal

Dit verhaal komt uit Luister nr. 797 · juli 2026. Ontvang Luister acht keer per jaar thuis.

Abonneren op Luister

Nieuwsbrief

Nooit meer een concert of recensie missen

Nieuws uit de klassieke muziek en de beste concerttips, regelmatig in je inbox. Je kunt zich op elk moment weer afmelden.

Aanmelden voor de nieuwsbrief