Vrijdagavond 31 januari is het festival VIOLA DA GAMBAinPRIMETIME van AMUZ in Antwerpen begonnen. Op diverse locaties staat tot en met 8 februari de viola da gamba centraal. Niet alleen als geliefd continuo- en consort-lid, maar ook en vooral als solo-instrument. Algemeen en artistiek directeur Bart Demuyt zet het klinkend pleidooi voor de gamba kracht bij. “Het is een waardevol en mooi sonoor klinkend instrument dat veel overeenkomsten vertoont met de menselijke stem.”
De lente-editie van het Festival van Vlaanderen, tegenwoordig AMUZ, ontstond enkele jaren geleden met een duidelijk doel voor ogen: in een korte tijdsspanne aandacht besteden aan festivalthema’s die niet zo evident zijn. Eerder al stond het clavichord in de schijnwerper, en ook de Strijkkwintetten van Boccherini kregen al eens alle aandacht, dat was een ware marathon. “Het is een festival met een ‘hoek af’ zoals we dat in België zeggen”, aldus directeur Bart Demuyt. “Een festival over zaken die interessant zijn, maar zelden belicht worden.”
Consort
In dat licht lijkt de keuze voor de viola da gamba een beetje uit de toon vallen. Het is in de historische uitvoeringspraktijk immers een gevestigd instrument. “Ja en nee”, repliceert Demuyt direct. “De viola da gamba komt meestal voor in het continuo, maar zelden als solo- of consort-instrument. Het is juist in die rollen een van mijn lievelingsinstrumenten. Er is niet alleen in Engeland veel consortmuziek geschreven voor de hele gambafamilie, maar bijvoorbeeld ook in Frankrijk. Muziek die zelden te horen is, en al helemaal niet met een serie gamba’s gemaakt door één en dezelfde bouwer. Romina Lischka van het Hathor Consort heeft gambabouwer Bart Peters de opdracht gegeven een hele gambafamilie te bouwen. Rond dat gegeven is het idee van een gambafestival ontstaan. Het Hathor Consort heeft ook een belangrijke plek in het programma. De musici laten horen hoe mooi de sonoriteit van het consort is als alle instrumenten van dezelfde bouwer komen.”
Levend instrument
Voor Demuyt was en is de gamba een voornaam instrument. En niet alleen in het verleden, al is daar nog veel te ontdekken. “We hebben topwerken uit onder andere Frankrijk, Duitsland en Engeland die zelden aan bod komen. De gamba is wat de publieke belangstelling betreft vergelijkbaar met het clavichord. Er zijn mensen die er enorm van houden. En er zijn mensen die over een drempel getrokken moeten worden. Het festival biedt een kans om het instrument van dichtbij te leren kennen in diverse rollen.” Ook onder musici is de viola da gamba nog steeds een zeer levend instrument. “Jordi Savall heeft natuurlijk veel gedaan voor de zichtbaarheid van het instrument, maar er is met onder anderen Romina Lischka, Lucile Boulanger en François Joubert-Caillet een jongere generatie opgestaan die weer nieuwe facetten van de gamba blootlegt. Zo speelt Lucile Boulanger solowerken van Carl Friedrich Abel. Bijzondere muziek die qua kwaliteit niet onderdoet voor de cellosuites van Bach. Ook de werken van de Franse Marie Marais die François Joubert-Caillet speelt verdienen aandacht. De Franse muziek heeft vaak iets vluchtigs, vol tierelantijntjes, terwijl de Duitse gambamuziek meer de ernst en de diepte zoekt. Het is mooi om deze stijlen naast elkaar te horen.”
Menselijke stem
Een afgewogen programma maken is Bart Demuyt wel toevertrouwd. Hij is zowel in de hoedanigheid van musicus, zanger bij onder andere Collegium Vocale en Chapelle Royale, als in de rol van programmeur, Festival van Vlaanderen Brugge en Concertgebouw Brugge, door de wol geverfd. Ook is hij al jaren betrokken bij REMA (Réseau Européen de Musique Ancienne), waarvan hij enige tijd voorzitter was. Hij geldt als een van de meest doorgewinterde en langst meedraaiende bestuurders en programmeurs als het om Oude muziek gaat. Wat niet wil zeggen dat hij de hedendaagse muziek links laat liggen. Want ook de plek van de gamba in de hedendaagse muziek komt tijdens het festival aan bod. Onder meer in het werk van onder anderen Nico Muhly en Liam Byrne. “Byrne vind ik een geniaal jonge musicus. Hij maakte heel interessant werk voor gamba en elektronica. Ik vind het belangrijk om ook dat te laten horen. We leven immers nu. De vraag is of de viola da gamba een waarde heeft voor de muziekwereld van nu. Demuyt is stellig. “Het is een waardevol en mooi sonoor klinkend instrument dat, heel belangrijk, veel overeenkomsten vertoont met de menselijke stem. Het heeft die warmte van een oud instrument en dat kan een positieve factor zijn in de muziek van vandaag. De wijze waarop Fretwork My Days van Nico Muhly naast werk van Orlando Gibbons zet is wat dat aangaat erg verhelderend.”
Ontdekking
Demuyt kan nog wel even doorgaan met het nomen van bijzondere concerten. “dat is het voordeel van een klein festival”, zegt hij. “Eigenlijk programmeer je alleen maar hoogtepunten. En dat moet ook als je zoals met alle inPRIMETIME-festivals de rijkdom van iets onder de aandacht wil brengen dat niet zo evident is. Ik hoop dat de viola da gamba voor veel mensen door dit festival echt een mooie ontdekking wordt.”
Tot en met 8 februari VIOLA DA GAMBAinPRIMETIME, AMUZ Antwerpen
Meer informatie en het volledige programma zie: www.amuz.be/inprimetime/
