Elisabeth Hetherington kreeg een jaar geleden de Nederlandse Muziekprijs. Onlangs voegde ze er de Borletti Buitoni Trust Award aan toe. Twee erkenningen van haar ongekende talent die mogelijkheden bieden. Voor concerten, bijzonder programma’s, cd’s. Dit seizoen soleert ze regelmatig bij diverse orkesten, maar van 10 tot en met 17 april trekt ze het land door in het kader van de Festival Oude Muziek Tournees met een programma dat haar aan het hart gaat. “Maddalena Casulana is een van mijn helden in de geschiedenis.”
Pleidooi
Sopraan Elisabeth Hetherington mag zich met de Nederlandse Muziekprijs op zak en haar verankering in het Nederlandse muziekleven een halve Nederlander noemen. De van oorsprong Canadese sopraan maakt dat ook op andere fronten waar. Zo spreekt ze inmiddels net zo rap en vloeiend Nederlands als Engels. Vooral als haar niet aflatende enthousiasme de overhand krijgt is ze niet te stuiten. Vraag haar naar Maddalena Casulana, de rode draad in het programma dat ze samen met Emma Huijser op verschillende plekke n in Nederland brengt in het kader van de Oude Muziek Tournees, en er volgt een overtuigend pleidooi voor deze componiste die het waagde om in 1568 voor zover wij weten als eerste vrouw onder haar eigen naam een boek met madrigalen te publiceren.
Feministe avant la lettre
“Casulana is daarom een van mijn helden in de geschiedenis”, zegt ze stellig. “Het voorwoord dat ze schreef bij die eerste publicatie is enorm belangrijk geweest. Ze liet als een feministe avanti la lettre aan de wereld zien dat het mogelijk was om ook als vrouw muziek te publiceren. Voordien ging het altijd anoniem. Ze was zo dapper. Ze schreef heel duidelijk in haar voorwoord dat de gave van het creëren van muziek niet alleen voorbehouden was aan mannen. Dat was voor die tijd zo outgoing, zo dapper. Dat geldt ook voor Isabella de Medici die de uitgave mogelijk maakte. De Medicifamilie was heel belangrijk; aan hun hof vond het eerste publieke optreden van een vrouwelijke musicus plaats, een metier dat volgens de conventies tot dan toe aan mannen voorbehouden was.”
Harp
Ook Casulana was een ‘getalenteerd musicus en componist’, aldus Hetherington. “Haar muziek is heel puur, heel eerlijk, erg gericht op de tekst, maar wel met veel ruimte voor persoonlijke versieringen. Wat dat aangaat blikte haar werk al naar de toekomst. Ze opereerde op de grens van de traditionele renaissancistische madrigalen en de opkomende nieuwe vroeg-barokke stijl van Caccini en consorten. Dat maakt haar zo interessant.” Hetherington voert haar doorgaans vierstemmige liederen uit met harpiste Emma Huijsser. “De harp was ook destijds al heel populair en werd veel meer gebruikt dan wij nu vaak denken. Dat zie je ook terug in de schilderkunst van die tijd. De harp is een heel kwetsbaar instrument. Het zijn alleen maar open snaren die je hoort, dat geeft die pure klank. En Emma is een geweldige speler.”
Tijdsbeeld
Ook verder staan er louter vrouwen op het programma. “Casulana was een eerste stap. Met het programma reizen we door de zeventiende eeuw in een soort oorzaak-gevolg sequens. Casulana was de pionier die de weg vrijmaakte voor vele vrouwen na haar. Ze verkeerde in de wereld van De Medici, net als Settimia Caccini, een belangrijke zangeres en ook componiste in die tijd. Zij effenden ongetwijfeld de weg voor iemand als Lucrezia Orzina Vizzana, de eerste non die muziek onder haar eigen naam publiceerde. De regels werden daarna meteen weer strenger, maar uiteindelijk kon Chiara Margarita Cozzolani weer van de versoepelde regels profiteren. Het programma geeft zo een tijdsbeeld van de positie van de vrouw in de zeventiende eeuw. Het is niet zomaar een potpourri van vrouwelijke componisten, maar het gaat dieper dan dat. Het volgt een duidelijke lijn vanaf Maddalena Casulana en alle vrouwen op het programma zijn op een of andere manier aan elkaar gelinkt.”
Viering
Hoewel Hetherington zich als een ware advocaat opwerpt voor deze op een enkeling, zoals Barbara Strozzi na, onbekende zeventiende eeuwse vrouwen, zit ze ook met een brok frustratie. “Er is zo veel nog niet bekend, er is zo veel dat we niet weten. Settimia Caccini heeft ongetwijfeld veel muziek geschreven, maar we kennen slechts vier liederen van haar. We hebben slechts een paar snapshots van het werk van Francesca Campana. Zij was ook een bekend uitvoerend musicus in die tijd die eigen werk schreef, maar we hebben slechts twee stukken van haar. Het is makkelijk om de frustratie leidend te laten zijn, maar ik beschouw het uiteindelijk liever als een viering van de muziek die we wél boven water hebben van deze vrouwen. We weten bij lange na niet alles van ze, maar met dit programma kunnen we een klein stukje van hun leven eren en laten horen.”
10 tot en met 17 april
Made by Maddalena
Werken van Maddalena Casulana, Chiara Margarita Cozzolani, Settimia Caccini, Barbara Strozzi e.a.
Elisabeth Hetherington (sopraan), Emma Huijsser (harp)
Meer informatie en kaarten: www.oudemuziek.nl
