Met Parade zet neo-fanfare 9 x 13 naast verrassende nieuwe muziek ook onze prachtige muziekverenigingstraditie in de schijnwerpers. Deze opvolger van het succesvolle programma Nieuw Babylon is op 14 mei tijdens het nieuwe Festival VLOED in Zandvoort in première gegaan en is de komende maanden onder andere nog mee te maken tijdens het Oranjewoud Festival en Wonderfeel. Oprichter en trombonist Anton van Houten over het unieke ensemble, de voorstelling en het gelijknamige album.
Anton van Houten had in 2015 nog een ‘gewone’ orkestbaan bij Het Balletorkest, het voormalige Holland Symfonia. Via dat orkest kwam Van Houten in aanraking met Orkater. Daarnaast speelde hij in Ensemble Klang. Bij een project van Orkater ontmoette hij componist, acteur, zanger en regisseur Erik van der Horst. “Ik wilde heel graag iets doen dat refereerde aan hoe het vroeger ging bij de fanfare”, zegt Anton van Houten over de impuls voor neo-fanfare 9×13. “Gewoon koffer open en op straat spelen, maar dan met nieuwe muziek, en gecombineerd met theater zoals bij Orkater.” Hij bedacht Morendo, een even ontroerend als hilarisch programma vol hoop over de teloorgang van de fanfare. Erik van der Horst regisseerde. “Hij zei: eigenlijk is het ensemble een soort ‘neo fanfare’. Omdat vele blazers de fanfare, waarin ze allemaal begonnen zijn, koesteren, vond ik dat een mooie naam. De aanvulling 9×13 verwijst naar het formaat van het marsboekje dat op je instrument geklemd zit als je met de fanfare op straat loopt.”
Maatschappelijke thema’s
Hoewel het eerste programma vooral een persoonlijke liefdesverklaring van Van Houten was, zette het meteen wel de toon voor het vervolg. Programma’s als Trance en Les Fauves schuurden al langs maatschappelijke thema’s, maar met Onder NAP en Nieuw Babylon werd de maatschappijkritische koers geheel manifest. En na de klimaatproblematiek en de neoliberale ratrace die vele mensen de das om doet is het in Parade een pleidooi voor de kunst in het algemeen en de Nederlandse muziekverenigingen in het bijzonder. De Nederlandse harmonie- en fanfarecultuur krijgt ruim aandacht en ondertussen verkent neo-fanfare 9×13 glimlachend de vermeende scheiding tussen ‘hoge’ en ‘lage’ kunst.
Verenigingsleven
In de voorstelling Parade maken de tien musici van neo-fanfare 9×13 een parade voor een optreden van de lokale muziekvereniging die een wezenlijk onderdeel is van het programma. Iedere keer speelt een andere amateurvereniging mee met neo-fanfare 9×13. “Parade heeft zijn oorsprong in het gelijknamige werk van Erik Satie Pablo Picasso, Jean Cocteau en Léonide Massine uit 1917”, zegt Van Houten. “We spelen daarbij met ‘binnen’ en ‘buiten’ en begrippen als ‘hogere’ en ‘lagere’ kunst. Uiteindelijk is het een ode aan het verenigingsleven, aan de fanfare, waar het niet gaat om perfectie, maar om spelen, plezier hebben. Veel verenigingen hebben het moeilijk. Hetzelfde geldt voor muziekscholen en voor het muziekonderwijs in het algemeen. Dat merk je op de conservatoria en in het professionele circuit. Parade, met naast muziek van Satie en onder anderen Alban Berg vooral nieuw werk van Evelien van den Broek, Maxim Shalygin en Brendan Faegre, is in wezen een parade voor de kunst, voor de fanfare, en een pleidooi voor het belang ervan. De meespelende vereniging schittert in een wezenlijk deel van de voorstelling en aan het slot spelen we gezamenlijk een nieuw werk van Thomas van Dun.”
Albums
Gelijk met de première van Parade op 14 mei tijdens het festival Vloed verscheen ook het nieuwe album Parade met de muziek van de voorstelling. “De eerste keer dat we een album uitbrachten was bij het vijfjarig bestaan. We maakten steeds opnamen als steuntje om de programma’s en de nieuwe muziek uit het hoofd te leren – we spelen altijd alles uit het hoofd – en ik dacht op een gegeven moment: we maken theater, maar spelen daarbij ook goede nieuwe stukken. Ik wilde die stukken borgen. 9×13 was een compilatie van het nieuwe werk uit de programma’s van de eerste vijf jaar en daarna hebben we de muziek bij Nieuw Babylon en nu Parade op cd uitgebracht.”
Verrassingen
Het zijn mooie documenten en ongetwijfeld een inspiratiebron voor vele jonge fanfareblazers met verdere muzikale ambities, die vooral onderstrepen dat het goed gaat met neo-fanfare 9×13. “Neo-fanfare is onderdeel van Stichting Ensemble Klang die valt onder de meerjarige subsidieregeling. Dat biedt een structureel budget en dat heeft zijn weerslag op de voorstellingen. Toevallig zijn er dit jaar twee mensen van het eerste uur weggegaan en dan blijkt weer hoe bijzonder het is wat we doen. Iemand die in neo-fanfare speelt moet nieuwe muziek leuk vinden en houden van het theater en het onverwachte. In een orkest streeft alles en iedereen naar perfectie, bij neo-fanfare 9×13 kun je zelfs tijdens de voorstellingen verrassingen tegenkomen. Daar moet je mee om kunnen gaan. Gelukkig hebben we met trompettist Bas Duister en tubaspeler Harm Vuijk musici gevonden die dat kunnen.”
Verbindende waarde
Dat is van groot belang, want neo-fanfare 9×13 vraagt met ‘fysiek inspannende’ voorstellingen veel van zijn musici. Desondanks, of juist daardoor, gaat het ensemble enthousiast en gedreven door op de ingeslagen weg. Er is immers nog veel werk te doen. “De fanfare wordt meestal geassocieerd met hoempapamuziek, maar er gebeurt zoveel meer. Wij kunnen als neo-fanfare 9×13 een rol spelen bij die bewustwording en de samenwerking met en coaching van verenigingen. Daarbij zijn mensen vaak nog steeds huiverig voor nieuwe muziek. Door een leuk verhaal neer te zetten en mensen mee te nemen in de festivalvibe maken we de drempel voor nieuwe muziek een stuk lager. We spelen sowieso graag op festivals als Vloed, Oranjewoud en Wonderfeel. Het is een goede tijd voor veel van onze musici die in de zomer veel minder spelen bij de orkesten waar ze deel van uitmaken en het zijn plekken waar mensen vaak hun kinderen mee naar toe nemen. Kinderen zijn de toekomst. Zij pakken de nieuwe muziek als vanzelfsprekend op en zijn gebiologeerd. Dat is geweldig om mee te maken, want ik vind die verbindende waarde van het ensemble misschien wel het meest belangrijk.”
neo-fanfare 9×13 speelt Parade de komende tijd nog op de volgende plekken, steeds met een andere plaatselijke fanfarevereniging:
23 mei, Oranjewoud Festival
30 mei, Spuiplein Den Haag, 30 mei
28 juni, Breda, 28 juni
4 juli, Wonderfeel, 4 juli
29 augustus Eindeloos Eiland Festival
Meer informatie: www.9×13.nl
