Al weken ligt het boek Blauwdrukken van de Britse wiskundige Marcus du Sautoy op mijn bureau. Niet omdat het net als andere boeken en cd’s op een stapel ligt te wachten op mijn attentie, maar omdat ik het regelmatig pak om er een stukje in te lezen. Het boeg gaat volgens de ondertitel ‘Over schoonheid in wiskunde, kunst en natuur’. En Blauwdrukken doet precies wat het daarmee belooft: inzicht geven in de wonderlijke relatie tussen wiskundige basisbegrippen en structuren, de blauwdrukken zoals priemgetallen, cirkels en de gulden snede, en de vaak voor het blote oog verborgen weerslag daarvan in de kunst en in de natuur om ons heen.
Fascinatie
Nu ben ik altijd al gefascineerd geweest door de structuren en de wonderlijke regelmaat van de natuur en de schoonheid van vele kunstvormen, maar ik heb ook altijd een fascinatie gehad voor wiskundige begrippen, formules en -reeksen. Niet dat ik hooggecijferde bolleboos was of ben, maar de samenhang tussen getallen, de mogelijkheid om volstrekt symmetrische figuren en zelfs schijnbaar chaotisch georganiseerde structuren in getallen en formules uit te drukken heb ik altijd een wonderlijk bewijs gevonden van de diepere organisatie achter… nu ja, eigenlijk achter alles.
Fractals en willekeurigheid
In Blauwdrukken maakt Du Sautoy, zonder in al te technisch jargon te vervallen, hoe wiskundige basisstructuren in de kunsten voorkomen. Zo schrijft hij natuurlijk over de gulden snede en de symmetrie bij Bach, maar ook over priemgetallen bij Shakespeare, Jackson Pollock en Radiohead, over cirkels bij Jorge Luis Borges en Philip Glass en diezelfde gulden snede bij Da Vinci en Rembrandt. Ook een van de meest tot de verbeelding sprekende wiskundige reeksen, de fibonaccireeks komt uitgebreid aan bod en minstens zo interessant zijn de beschouwingen over fractals en willekeurigheid. De theorie achter fractals blijkt al te plakken op de vroege renaissancepolyfonie, in het bijzonder de proportiecanon, en de ‘willekeurigheid’ van de aleatoriek van onder anderen John Cage en Karlheinz Stockhausen blijkt uiteindelijk helemaal niet zo willekeurig. De chaostheorie toegepast op muziek…
Openbaringen
Hoewel het boek ook voor een niet-wiskundige zeer leesbaar blijft, is het geen boek om in één ruk uit te lezen. Vooral niet omdat er naast ‘bekende’ zaken zoals de rol van getallen in het werk van Bach en (soms) Mozart (Die Zauberflöte), vele openbaringen langskomen die je anders naar muziek doen luisteren of naar beeldende kunst doet kijken. Daarom is Blauwdrukken een prachtig boek om in kleine happen te consumeren en langzaam in te laten dalen.
Marcus du Sautoy – Blauwdrukken. Over de schoonheid in wiskunde, kunst en natuur
Uitgeverij Nieuwezijds
ISBN 978 90 5712 618 5
