Interieur van het Markgräfliches Opernhaus in Bayreuth, een barokt theater
Alle artikelen
AchtergrondPremium · uit het magazine

Gefiguurzaagde bosschages en bergen

Tekst: Arthur van DijkLuister nr. 796 · mei 2026 2 min leestijd

Komende zomer zijn er in Stockholm twee opera’s uit de begintijd van het genre te genieten: Monteverdi’s L’incoronazione di Poppea en La liberazione di Ruggiero van Francesca Caccini. Het bijzondere van deze producties is dat ze worden uitgevoerd in de twee authentieke barokttheaters die de stad rijk is. Met Labrys Reizen kunt u de beide opera’s bezoeken. Aanleiding voor reisleider en muziekhistoricus Arthur van Dijk om eens te kijken hoeveel van dit soort operationele theaters er eigenlijk nog zijn.

Het moet voor Wilhelmina van Pruisen (1709-1758), de zus van Frederik de Grote, een enorme deceptie zijn geweest. Een voorgenomen huwelijk met de Engelse kroonprins had haar koningin van Engeland kunnen maken, maar de onderhandelingen liepen spaak. Vervolgens werd ze uitgehuwd aan een kunstzinnige neef in Bayreuth. Wilhelmina verhuist naar het stadje met indertijd zevenduizend inwoners en ontgoocheld beschrijft zij haar aankomst in het oude kasteel. Maar ze is vastbesloten er het beste van te maken. Net als haar muzikale broer bespeelt ze verschillende instrumenten en ze componeert. Door haar toedoen bezit Bayreuth nu een van de mooiste en best bewaarde baroktheaters ter wereld. Anders dan toen gebruikelijk bouwde ze het zogenoemde Markgräfliches Opernhaus in het centrum van de stad en niet als onderdeel van het paleis. De zaal, met een geweldige akoestiek vanwege al het hout, werd voornamelijk in de zomer gebruikt, vanwege de hoge stook- en verlichtingskosten. De kosten van het branden van de kaarsen bij een opvoering overtroffen de gages van de musici. Indirect heeft Bayreuth ook aan haar te danken dat Wagner er is neergestreken. Op zoek naar een theater voor zijn opera’s liet hij zijn oog vallen op het baroktheatertje, dat natuurlijk veel te klein was. Dan maar een eigen Festspielhaus gebouwd, dacht hij, want de omgeving van Bayreuth beviel hem wel. Na een grondige renovatie is het Markgräfliches Opernhaus in 2018 heropend en nu is er elke zomer een barokopera geprogrammeerd. Wie wil zien hoe professioneel men er te werk gaat, kan op YouTube een opname van Händels Flavio bekijken uit 2023, een productie die onlangs met de fenomenale Julia Lezhneva ook in de Zaterdagmatinee te beluisteren viel.

Markgräfliches Opernhaus
Markgräfliches Opernhaus

01Droogruimte voor hop

Gelukkig zijn er de afgelopen eeuw meer theaters uit de achttiende eeuw gerestaureerd en worden deze pareltjes ingezet voor operaproducties. In veel gevallen zijn ook de oorspronkelijke theatermachinerieën bewaard gebleven of zorgvuldig nagebouwd. Ook al vergapen we ons tegenwoordig aan de fabelachtige technische hoogstandjes bij de Nationale Opera aan de Amstel, toch blijven we ontvankelijk voor het aandoenlijke, traditionele coulissentheater, met zijn gefiguurzaagde bosschages en bergen, met heen en weer bewegende golfjes en door zangers gedragen bootjes, en met zijn artificiële donder en bliksem. Theatermakers waren in hun tijd met de beschikbare technische middelen even vindingrijk als die van nu.

Uit dezelfde editie

Luister 796 · mei 2026

Overig

Organist Hannes Minnaar, die in juni met het Nederlands Bach Consort Bachs Orgelmis uitvoert

Overig · Uitgaan: concerten en voorstellingen mei-juni 2026

Luchtige komedie met zwarte humor

Beethoven Festival Zutphen

Overig · Beethoven Festival Zutphen

Innerlijke ontwikkeling, medemenselijkheid en creativiteit

Sergei Prokofjev rond 1918, portret

Overig · Sergei Prokofjev: Scythian Suite en Alexander Nevsky

Zoekend en zwalkend

Belinfante Quartet

Overig · Frerik de Jong, 7 Mountain Records

Autobiografische getuigenissen vol heilig vuur

Omslag van het boek Componist van de stilte over Arvo Pärt

Overig · Arvo Pärt

Het muzikale universum van Arvo Pärt

Draaitafel van Music Hall, een betaalbare platenspeler voor vinyl

Overig · Music Hall Audio, betaalbare draaitafels en vinyl

Betaalbare draaitafels in perspectief

Achtergrond

Leif Ove Andsnes, pianist, over de Sonata etere van Geirr Tveitt

Achtergrond · Leif Ove Andsnes, Geirr Tveitt

Het meest ambitieuze pianowerk uit Noorwegen

Regisseur Jetske Mijnssen, die spreekt over Verdi's Simon Boccanegra

Achtergrond · Verdi's Simon Boccanegra, regie Jetske Mijnssen

Een persoonlijk drama over verlies

Interieur van het Markgräfliches Opernhaus in Bayreuth, een barokt theater

Achtergrond · Authentieke barokttheaters in Europa en Stockholm

Gefiguurzaagde bosschages en bergen

Orville Breeveld, programmeur en curator van Festival Mind the Gap!

Achtergrond · Orville Breeveld, Festival Mind the Gap!

Van blinde vlekken tot jeugdorkesten

Het Bulgaarse vrouwenkoor Le Mystère des Voix Bulgares

Achtergrond · Le Mystère des Voix Bulgares

Eeuwenoude verhalen en unieke stemmen

Jurjen Hempel, chef-dirigent van het Jeugdorkest Nederland

Achtergrond · Jurjen Hempel, Jeugdorkest Nederland

De meerwaarde van een jeugdorkest

Scène uit het ballet Undine

Achtergrond · Hans Werner Henze

Een mix van traditie en moderniteit

Jacopo Peri’s Dafne, Michael Stüve

Achtergrond · Jacopo Peri’s Dafne, Michael Stüve

De klank van Dafne

Interview

Pianiste Irina Lankova

Interview · Irina Lankova, pianiste

Een zorgvuldig geconstrueerde innerlijke reis

Recensies

Recensies (46)
Hoes van Alfvén en Rautavaara

Recensies · Hugo Alfvén, Einojuhani Rautavaara

Alfvén en Rautavaara

Hoes van Beethoven: Strijkkwartetten op. 59 nr. 1 en 2

Recensies · Ludwig van Beethoven

Beethoven: Strijkkwartetten op. 59 nr. 1 en 2

Hoes van Berg, Schubert: Pianosonates

Recensies · Alban Berg, Franz Schubert

Berg, Schubert: Pianosonates

Hoes van Bottiroli: Complete Piano Works, Vol. 4

Recensies · José Antonio Bottiroli

Bottiroli: Complete Piano Works, Vol. 4

Hoes van Buxtehude: Orgelwerken Vol. 1

Recensies · Dietrich Buxtehude

Buxtehude: Orgelwerken Vol. 1

Hoes van Chin: Gougalon, Double concerto, Graffiti

Recensies · Unsuk Chin

Chin: Gougalon, Double concerto, Graffiti

Hoes van Clyne, Golijov: Perfectly Free

Recensies · Anna Clyne, Osvaldo Golijov

Clyne, Golijov: Perfectly Free

Hoes van CPE Bach: Empfindsamkeit

Recensies · Carl Philipp Emanuel Bach

CPE Bach: Empfindsamkeit

Hoes van Darkness

Recensies · Robert Schumann, Hugo Wolf, Richard Strauss, Frank Martin, Johannes Brahms

Darkness

Hoes van Dialogos

Recensies

Dialogos

Hoes van Echoes in the mist

Recensies · Franz Liszt, Franz Schubert, Robert Schumann, Leoš Janáček

Echoes in the mist

Hoes van Einaudi: Timeless horizons

Recensies · Ludovico Einaudi

Einaudi: Timeless horizons

Hoes van Fauré: Barcarolles, Dolly suite, Pavane, Pie Jesu

Recensies · Gabriel Fauré

Fauré: Barcarolles, Dolly suite, Pavane, Pie Jesu

Hoes van Forgotten Melodies

Recensies · Nikolai Medtner, Mikhail Glinka, Alexander Glazoenov, Sergei Rachmaninov

Forgotten Melodies

Hoes van Gibbons: Song of Angels

Recensies · Orlando Gibbons, Galvani, McDowell, Todd, Weeks, Baker, Nicola Lefanu

Gibbons: Song of Angels

Hoes van Grandval: Mazeppa

Recensies · Clémence de Grandval

Grandval: Mazeppa

Hoes van Greco, Mancini: Werken voor cello, violone en klavier

Recensies · Rocco Greco, Gaetano Greco, Francesco Mancini

Greco, Mancini: Werken voor cello, violone en klavier

Hoes van Hydropath

Recensies · Alkan, Brahms, Ishiyanagi, Massenet, Moessorgski, Beach, Cowell

Hydropath

Hoes van Invitation – Mozart, Mendelssohn & Schumann

Recensies · Wolfgang Amadeus Mozart, Felix Mendelssohn, Robert Schumann

Invitation – Mozart, Mendelssohn & Schumann

Hoes van Johann Ludwig Bach: The 18 Leipzig Cantatas

Recensies · Johann Ludwig Bach

Johann Ludwig Bach: The 18 Leipzig Cantatas

Hoes van Josquin: Missa l’Ami Baudichon

Recensies · Josquin des Prez

Josquin: Missa l’Ami Baudichon

Hoes van Korngold, Weinberg: Celloconcerten

Recensies · Erich Wolfgang Korngold, Mieczysław Weinberg

Korngold, Weinberg: Celloconcerten

Hoes van Liszt, Franck: De Profundis, pianowerken

Recensies · Franz Liszt, César Franck

Liszt, Franck: De Profundis, pianowerken

Hoes van Mahler: Symfonie nr. 7

Recensies · Gustav Mahler

Mahler: Symfonie nr. 7

Hoes van Mendelssohn: Symfonie nr. 2 Lobgesang

Recensies · Felix Mendelssohn

Mendelssohn: Symfonie nr. 2 Lobgesang

Hoes van Mendelssohn: Symfonie nr. 3 (Schotse); Die Hebriden

Recensies · Felix Mendelssohn

Mendelssohn: Symfonie nr. 3 (Schotse); Die Hebriden

Hoes van Mozart: Pianoconcerten nr. 6, 8 en 18

Recensies · Wolfgang Amadeus Mozart

Mozart: Pianoconcerten nr. 6, 8 en 18

Hoes van Mozart: Pianoconcerten nrs. 9 en 22

Recensies · Wolfgang Amadeus Mozart

Mozart: Pianoconcerten nrs. 9 en 22

Hoes van Mozart: Vioolsonates KV296, KV303, KV380, KV481

Recensies · Wolfgang Amadeus Mozart

Mozart: Vioolsonates KV296, KV303, KV380, KV481

Hoes van Muhly: No Resting Place

Recensies · Nico Muhly

Muhly: No Resting Place

Hoes van On modes

Recensies · Ligeti, John Adams

On modes

Hoes van Poulenc: The Complete A Cappella Choral Works

Recensies · Francis Poulenc

Poulenc: The Complete A Cappella Choral Works

Hoes van Prokofjev: Pianosonates nrs. 6, 7 en 8

Recensies · Sergej Prokofjev

Prokofjev: Pianosonates nrs. 6, 7 en 8

Hoes van Puccini Heroines

Recensies · Giacomo Puccini

Puccini Heroines

Hoes van Reger: Walzercapricen, Deutsche Tänze e.a.

Recensies · Max Reger

Reger: Walzercapricen, Deutsche Tänze e.a.

Hoes van Reines

Recensies · Rameau, Rebel, Dauvergne, Royer, Desmarest, Salomon, Stuck, Destouches, Francœur, De Montigny, Pignolet de Montéclair

Reines

Hoes van Rzewski: The Road

Recensies · Frederic Rzewski

Rzewski: The Road

Hoes van Satie: La route blanche

Recensies · Erik Satie

Satie: La route blanche

Hoes van Scarlatti: Vieni, o Notte

Recensies · Alessandro Scarlatti

Scarlatti: Vieni, o Notte

Hoes van Schubert + Schumann

Recensies · Franz Schubert, Robert Schumann

Schubert + Schumann

Hoes van Schumann: Vioolconcert in d; Fünf Stücke im Volkston

Recensies · Robert Schumann, Clara Schumann

Schumann: Vioolconcert in d; Fünf Stücke im Volkston

Hoes van Shchedrin: Music from The Lady with the Lapdog

Recensies · Rodion Shchedrin

Shchedrin: Music from The Lady with the Lapdog

Hoes van Spiegel im Spiegel

Recensies · Arvo Pärt, Ralph Vaughan Williams, Peteris Vasks, Veljo Tormis, Sumera

Spiegel im Spiegel

Hoes van Vine: Child’s Play

Recensies · Carl Vine

Vine: Child’s Play

Hoes van Walton: Symphonies 1 & 2, Orb and Sceptre

Recensies · William Walton

Walton: Symphonies 1 & 2, Orb and Sceptre

Hoes van Zonar

Recensies

Zonar

Column

Portretfoto van columnist Harry-Imre Dijkstra

Column · Paasfestival Aix-en-Provence

Bij de Rode Egel

Lees de hele editie: word abonnee

Deel dit verhaal

Dit verhaal komt uit Luister nr. 796 · mei 2026. Ontvang Luister acht keer per jaar thuis.

Abonneren op Luister

Nieuwsbrief

Nooit meer een concert of recensie missen

Nieuws uit de klassieke muziek en de beste concerttips, regelmatig in je inbox. Je kunt zich op elk moment weer afmelden.

Aanmelden voor de nieuwsbrief